010 inleiding en overzicht

moneos_2025/150_geintegreerd_rapport/000_abstract.Rmd

@@ -0,0 +1,89 @@
+---
+editor_options: 
+  markdown: 
+    wrap: sentence
+---
+
+# Dankwoord/Voorwoord {.unnumbered}
+
+Het INBO monitoringsprogramma wordt uitgevoerd met de financiële steun van de Vlaamse Waterweg nv, Maritieme Toegang (MT) en het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB).
+Waarvoor dank.
+De monitoring zou niet mogelijk geweest zijn zonder de bemanning van de schepen SCALDIS I, Scheldewacht II, Veremans, Henry de Vos en de Parel.
+Dank aan Erwin De Backer (Waterbouwkundig laboratorium) voor de uitstekende planning van de bootcampagnes.
+
+De zoogdierengegevens werden met toestemming ontleend uit de databank van Waarnemingen.be (Natuurpunt VZW).
+
+De superdeluxe dataverzameling en het laboratoriumwerk voor watervogels, hyperbenthos, macrozoöbenthos en de hoogteraaien werden uitgevoerd door Dimitri Buerms, Ada Coudenys, Nico De Regge, Kenny Hessel, Charles Lefranc, Bram Loos, Anouk Organe, Vincent Smeekens, Koen Thibau, Jan Soors en Frederic Van Lierop.
+Topteam Estuaria!
+
+De vismonitoring en data aanlevering werden voor ons verzorgd door INBO team MHAF (Monitoring Herstel Aquatische Fauna).
+
+Medewerkers van team MHAF leverden opnieuw prachtig werk: Franky Dens, Linde Galle, Yves Maes, Isabel Lambeens, Thomas Terrie, Grim Boddez, Yente De Maesschalck en Laura Van de Meersche.\
+Voor de ankerkuilvisserij konden we rekenen op Sjaak, Job en Davy.\
+Dankzij hun professionele vaardigheid zijn de campagnes in 2024 vlot verlopen en kon ons onderzoek in de beste omstandigheden worden uitgevoerd, dank u wel.\
+Mevrouw Cabradilla (de Vlaamse Waterweg nv) verleent ons altijd vlot de nodige aanmeertoelatingen, hartelijk dank.
+
+# Samenvatting {.unnumbered}
+
+Deze rapportage geeft toelichting bij de datarapportage van de geïntegreerde systeemmonitoring van het Schelde-estuarium, kortweg MONEOS (= MONitoring Effecten OntwikkelingsSchets), uitgevoerd door het INBO.
+De nadruk ligt op de resultaten van het monitoringsjaren 2022(ecotopen)-2023-2024 voor de aspecten leefomgeving voor flora en fauna en ecologie.
+
+We lichten de langjarige trends toe en we voeren de Evaluatiemethodiek Schelde-estuarium (EMSE) uit voor verschillende hoofdstukken.
+
+**Ecotopen**
+
+De datarapportage bespreekt de ecotopenkaart van de Beneden-Zeeschelde in 2023, de Boven-Zeeschelde in 2022, de ecotopeen van Rupel en Durme in 2022 en de ecotopen van de Ringvaart en Tijarm Zwijnaarde in 2022.
+De voornaamste vaststellingen zijn:
+
+-   De meeste ecotopen in de Beneden-Zeeschelde vertonen geen sterke evolutie en behouden hun oppervlakte in de enge planimetrie.
+
+-   Boven-Zeeschelde: Op lange termijn is er een toename van het schor en een afname van de potentiële pionierzone en hard antropogeen substraat in de enge planimetrie.
+
+-   De **oppervlakte-toename**s in de ruime planimetrie zijn vooral het **gevolg van estuariene areaaluitbreidingen** (ontpolderingen/GGG’s in het kader van het Sigmaplan).
+
+-   In de Durme is het sublitoraal toegenomen afwaarts van de ontpoldering Klein Broek.
+
+**Macrozoöbenthos (Bodemdieren)** – data 2023
+
+-   Abundantie en Biomassa: Het jaar 2023 was uitzonderlijk met een **hoge tot zeer hoge abundantie en** de hoogste gemiddelde **biomassa** sinds 2008 in het intertidaal (vooral in Oligohalien en Zoet lang verblijf).
+
+-   Oorzaken: De toename is mogelijk het gevolg van verminderde top-down controle door een laag aantal hyperbenthos (garnalen/steurgarnalen) in 2023, en/of bottom-up ecologische factoren.
+
+-   Systeembiomassa: De totale ecosysteembiomassa voor het intertidaal zacht substraat bereikte de hoogste waarde sinds 2008 (bijna het dubbele van de EMSE-grenswaarde).
+
+**Hyperbenthos** – data 2024
+
+Abundantie en Biomassa (EMSE-soorten): Er is recent een **negatieve trend** waarneembaar, die sterker is voor biomassa en het meest uitgesproken in de zone Oligohalien.
+Dit hangt samen met de vrijwel volledige afwezigheid van grijze garnalen en langneussteurgarnalen in 2024.
+
+Soortenrijkdom: De effectieve gemiddelde maandelijkse soortenrijkdom in 2024 was in alle zones lager dan de referentie.
+De toestand voor de zone Oligohalien evolueert naar **ongunstig**.
+
+**Vissen** – data 2024
+
+-   Soortenrijkdom: In 2024 werd het laagste aantal vissoorten (34) gemeten sinds de start van de opvolging in 2009.
+
+-   Visgemeenschappen: Het uitzonderlijk natte voorjaar van 2024 suggereert een benedenstroomse verschuiving van de saliniteitszonaties.
+
+-   Specifieke Soorten:
+
+    -   Spiering: Derde opeenvolgende bodemjaar in aantallen.
+
+    -   Fint: Opmerkelijk is een piek in 2024 na zeven jaar, maar verdere systematische opvolging van paaitrek en rekrutering is nodig om de duurzaamheid van de hervestiging te beoordelen.
+
+    -   Grondels: De trend van uitzonderlijk veel gevangen grondels (vooral brakwatergrondel) zet zich door met recordaantallen.
+
+    -   Nieuwe soort: De Shimofurigrondel (*Tridentiger bifasciatus*), een nieuwe niet-inheemse vissoort, werd voor het eerst gevangen.
+
+-   Visindex: De visindex bereikte in 2024 een **slechte status in de zoetwater**zone (voor het eerst sinds 2003 opnieuw), een **matige toestand** in de **oligohalien**e zone en een **ontoereikend**e status in de **mesohalien**e zone.
+
+**Overwinterende Watervogels** - data 2024
+
+-   Recent Herstel: Hoewel de lange termijn negatief is, is de laatste 2-3 jaar een kentering zichtbaar met een significante toename van bodemdieretende soorten (steltlopers en eenden), wat correleert met de toename van schelpdieren en intertidale bodemdierbiomassa. De toename is ook te danken aan de recente inrichting van twee Sigmagebieden Hedwige Prosperpolder en Groot Schoor Hamme.
+
+**Sedimentatie/Erosie** – data 2024
+
+-   Er zijn **veel erosie**ve tendenzen, de hydrodynamiek lijkt de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. In de Beneden-Zeeschelde en in Boven-Zeeschelde. In de Beneden-Zeeschelde spelen scheepsgolven waarschijnlijk een toenemende rol in de erosieprocessen.
+-   Zoete Zone & Boven-Zeeschelde: In 2025 zijn de morfologische veranderingen geïntensiveerd met **erosieve trends en trendbreuken** op bijna 80% van de gemonitorde raaien in de zoete zone (tussen Durme en Melle).
+    -   Oorzaak: deze snelle en sterke veranderingen wijzen op een verandering in de hydro- en morfodynamiek in de Boven-Zeeschelde, mogelijk gelinkt aan de bathymetrische veranderingen en bagger- en zandwinningshoeveelheden.
+    -   Aanbeveling: Noodzaak tot nauwgezette opvolging van deze evoluties en de mogelijke link met de duurzame bathymetrie en zandwinning om sterke irreversibele morfologische veranderingen stroomopwaarts te voorkomen.

moneos_2025/150_geintegreerd_rapport/020_Overzicht.Rmd

@@ -157,8 +157,7 @@ cap_oppervlakte <- "Cumulatieve oppervlakte gerealiseerde estuariene natuurontwi
 # knitr::include_graphics(paste0(pad_figuren, "10_figuur_oppervlakte_estuariene_natuurontwikkeling.jpg"))  
 ```
 
-In totaal werd er sinds 2003 ruim 660 ha aan estuariene natuur (slik+schor) gerealiseerd.
-Hiervan werd 600 ha gerealiseerd in het kader van het MWeA (inclusief KBR).
+In totaal werd tot 2026 ongeveer 865 ha estuariene natuur (slik + schor) gerealiseerd in het kader van het MWeA (inclusief KBR).
 De doelstelling is om 2000 ha estuarien habitat (slik (500 ha) en schor (1500 ha)) te realiseren.
 Er zijn al grote stappen gezet maar voor het behalen van de doelstellingen is het nodig om extra estuariene natuur te ontwikkelen.
 
@@ -172,9 +171,12 @@ Enkele maanden later, in oktober 2022, werd definitief Prosper- en Hedwigepolder
 Zo kwam er ruim 450 ha estuariene natuur in één klap bij.
 In november 2023 werd ruimte voor de rivier gecreëerd in het Klein Broek langsheen de Durme.
 Dit resulteerde in ongeveer 35 ha extra estuariene natuur.
-In 2024 en 2025 werd geen extra estuariene oppervlakte gecreëerd.
+In 2024 werd geen extra estuariene oppervlakte gecreëerd.
 In 2025 werd het Klein Broek afgesloten en was het geen actief estuarien gebied.
-Dit verklaart de afname aan cumulatief functioneel estuariene natuuroppervlakte in 2025.
+Dit verklaart de afname aan cumulatief functioneel estuariene natuuroppervlakte in januari 2025.
+Begin 2025 werd het GGG Bovenzanden actief.
+In het najaar van 2025 werd GGG Wal-Zwijn actief en ook GGG Vlassenbroekse polder (Noord) werd geopend.
+Dit leverde meer dan 260 ha bijkomende gereduceerde getijdennatuur op.
 
 ## Referenties
 

moneos_2025/150_geintegreerd_rapport/index.Rmd

@@ -40,6 +40,16 @@ author:
       family: Van Braeckel
     orcid: 0000-0002-6197-3012
     affiliation: Research Institute for Nature and Forest (INBO)
+  - name: 
+      given: Anne-Lie
+      family: Van Praet
+    orcid: 0009-0004-5747-9435
+    affiliation: Research Institute for Nature and Forest (INBO)
+  - name: 
+      given: Robrecht
+      family: Debbaut
+    orcid: 0009-0008-2462-2628
+    affiliation: Research Institute for Nature and Forest (INBO)
   - name: 
       given: Gerlinde
       family: Van Thyune
@@ -95,6 +105,14 @@ author:
       given: Frederic
       family: Van Lierop
     affiliation: Research Institute for Nature and Forest (INBO)
+  - name: 
+      given: Bram
+      family: Loos
+    affiliation: Research Institute for Nature and Forest (INBO)
+  - name: 
+      given: Anouk
+      family: Organe
+    affiliation: Research Institute for Nature and Forest (INBO)
 reviewer:
   - name:
       given: Piet
@@ -114,9 +132,9 @@ publication_type: report
 cover_photo: inbo_xxxxxxxxx.jpg # naam foto file
 cover_description: beschrijving cover
 # cover: media/cover.pdf # link naar pdf met cover
-doi: 10.21436/inbor.xxxxxxxxx
-reportnr: xx
-depotnr: D/xxxx/xxxx/xxx
+doi: 10.21436/inbor.135546610
+reportnr: Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2025 (73)
+depotnr: D/2025/3241/471
 ordernr: ""
 embargo: 2099-03-01